Vụ kiện giữa nhạc sĩ Trần Lập và Zing Mp3 – một số vấn đề cần bàn luận (Kỳ 1)

Bản quyền tác phẩm trên mạng đã bị xâm phạm như thế nào? Trong thời gian gần đây, vụ kiện giữa nhạc sĩ Trần Lập và Zìn MP3 vì vi phạm bản quyền tác phẩm đang thu hút khá nhiều sự chú ý từ dư luận đặc biệt là trong giới nghệ sĩ.

       Chúng ta biết rằng, bất kỳ tác phẩm nào dù là trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật hay khoa học, dù được thể hiện dưới bất kỳ hình thức nào thì đều được bảo hộ với danh nghĩa là quyền tác giả. Đây là một điều có thể nói là tất yếu bởi những tác phẩm đó chính là “đứa con tinh thần” mà người sáng tạo ra nó phải đầu tư trí tuệ, tâm huyết, tình cảm, thời gian và có thể là tiền bạc để xây dựng nên. Mỗi tác phẩm được tạo thành từ hoạt động sáng tạo đó theo một cách nào đó sẽ mang những dấu ấn cá nhân, những nét riêng của tác giả và chứa đựng những nét riêng để làm nên giá trị của tác phẩm. Do vậy, pháp luật đã quy định ngay từ khi một tác phẩm được tạo ra và được định hình dưới một hình thức vật chất nhât định thì quyền đối với tác phẩm sẽ được xác lập cho tác giả, chủ sở hữu tác phẩm. Quyền này sẽ được pháp luật bảo hộ mà không cần bất cứ một thủ tục pháp lý nào.

        Tuy nhiên, một thực tế hiện nay cho thấy, bản quyền tác phẩm mà cụ thể là bản quyền tác phẩm âm nhạc thường dễ bị xâm phạm. Trong đó, mới đây nhất là vụ kiện của nhạc sĩ Trần Lập đối với công ty cổ phần VNG với lý do trang web Zing MP3 của công ty này đã đăng tải và chia sẻ bài hát “Đường đến ngày vinh quang” do chính ông sáng tác một cách rộng rãi trong khi chưa được sự cho phép của ông. Đây chính là một hành vi xâm phạm bản quyền tác phẩm.

        Theo lời khai của công ty VNG, bản ghi âm bài hát này là do một người là thành viên của trang mạng này đăng lên, đây là quyền mà trang mạng trao cho tất cả các thành viên, những người sử dụng trang mạng chỉ được nghe hoặc xem bản ghi âm bài hát đó và chế độ này là miễn phí. Công ty sẽ chỉ thu phí trong trường hợp người dùng tải bài hát về để làm nhạc chờ, nhạc chuông. Do vậy công ty VNG cho rằng Trần Lập đã xác định sai đối tượng khởi kiện, rằng công ty này không vi phạm bản quyền tác phẩm. Tính đến thời điểm này, vụ kiện này vẫn chưa có phán quyết của tòa án và công ty VNG có hành vi xâm phạm bản quyền tác phẩm hay không thì vẫn còn là một dấu hỏi. Nhưng việc bản quyền bài hát “Đường đến ngày vinh quang” bị xâm phạm và đã gây ra những ảnh hưởng nhất định đến người sáng tác ra nó là nhạc sĩ Trần Lập là điều không thể chối cãi.

       Thực tế cho thấy, với sự phát triển của khoa học công nghệ với cách thức truyền tải nhanh chóng như hiện nay thì việc vi phạm bản quyền các tác phẩm trên mạng ngày càng dễ dàng, chỉ cần một vài cú nháy chuột thì đã có thể đăng, truyền tải tác phẩm. Đặc biệt là với các sáng tác âm nhạc thì việc truyền tải theo phương thức này là rất phổ biến. Điều này khiến cho các tác giả, chủ sở hữu của các tác phẩm trên mạng rất khó bảo hộ tác phẩm khỏi sự xâm phạm. Và thực tế, trước đó đã có không ít trường hợp các sáng tác âm nhạc, điện ảnh…bị vi phạm bản quyền khi được đưa lên mạng và đã gây ra những ảnh hướng xấu đến tác giả, chủ sở hữu tác phẩm. Tuy nhiên, việc trong số những vụ vi phạm này, có rất ít tác giả, chủ sở hữu tác phẩm được đảm bảo quyền của mình bởi việc bảo hộ bản quyền tác phẩm trên mạng không phải là điều dễ dàng. Nhạc sĩ Trần Lập là một trong số những tác giả dám kiên quyết đứng lên bảo vệ bản quyền tác phẩm của mình nhưng liệu ông có thành công trong vụ kiện này hay không thì vẫn còn phụ thuộc vào phán quyết của Tòa án.